Дюльбер сейяремизнинъ Пиреней (Аль-Андалусия) ярымадасында ерлешкен Испания мемлекетине, даа догърусы онынъ пайтахты Мадрид шеэрине акъшам саат еди къарарларында учып кельдик. Дублин (Ирландия) ве Мадрид арасындаки месафе бир бучукъ бинъ километрни тешкиль эте. Бизим самолётымыз бу месафени эки ярым саатте басып кечти.

Бизлер егеним Али иле берабер мухтешем Мадрид – Барахас* халкъара аэропортындан поездге минип, Мадриднинъ меркезинде ерлешкен демирёл вокзалына кельдик. Аэропорттан демирёл вокзалы арасындаки месафе он эки километрни тешкиль эте…

Интернет вастасы иле энди сымарланылгъан миниотелимизге келип ерлештик. Егеним ювунмагъа тедарикленди. Мен исе, Мадрид геджесини бираз сейир этмек макъсады иле сокъакъкъа чыкътым. Яры къаранлыкъ таш тёшели тар сокъакъларда «генчлер иле» бираз кезиндим…

«Генчлер» дегеним себеби, мен шимди Мадриднинъ бу къадимий кошечигинде – гъает эски учь-дёрт къатлы чешит «мимарджылыкъ» усулында къурулгъан озюне хас дюльбер имаретлер – эвлер арасындаки яры къаранлыкъ сокъакъларда кезинген йигит ве къызларнынъ янларындан кечерек, энди чокътан кериде къалып кеткен кенди яшлыгъымны хатырладым.

Мени меракъландыргъан ери шунда ки, о узакъ кечмиште биз, генчлер де, шимди къаршымдаки яшлар киби, кенди быджакъларымызны чыкъарып, севимлилеримизнинъ омузларына къоя тургъанмыз. Бизлер бунынъле, йигитке хас гъает ярашыкълы ишмарны (жест) нумайыш этерек, севгилимизни салкъын баарь авасындан къорчалаймыз…

Энди о узакъ кечмиште къалгъан бу аньанени-адетни чокъ сенелерден сонъ мында – Испанияда, Малридде текрар расткетирдим. Даа догърусы, акълен олса да, мен шимди тюшни анъдыргъан битмез-тюкенмез татлы, эеджанлы вакъиалар ве сергузештлер иле зенгин генчлигиме къайттым.

Шимди меним къаршымдаки о дюльбер севдалы чифтлернинъ базылары не ергедир ашыкъсалар, базылары яваш адымларле сырдашып кетмектелер.

Меним хаялларымны, сагъ тарафтан кельген ялварыджы йигит сеси больди. Башымны тавуш кельген бетке чевирдим. Къаршымда къыз корюнди. Орта бойлю, дюльбер эндамы бой-постына келишкен – эм акъылынъы, эм де юрегинъи эсир аладжакъ испан дюльбери аджеле адымларле янымдан кечип кетти. Онынъ пешинден кельген юксекче бойлю ве уйгъун (подтянутый) йигит ялварыджы сесле, нелердир сёйлеп бармакъта. Мен шимди бу испан Меджнуннынъ сёзлеринден тек Sofia (Софиа) исимни сечтим -анъладым. Йигит бу адны теляфуз япкъанда онынъ къальби даа демичик уянгъан янардагъны анъдырды…

Шаирнинъ – Ашых Умернинъ* тили иле сёйлегенде:

яхуд:

А-а-х сени, юреклерге мельэм багъышлагъан… юреклерни чиль-парча япкъан… муджизевий, сырлы ве олюмден кучьлю менгу Севги!

Акъикъатта, бу эбедий мевзуда нидже-нидже эсерлер язылды, язылмакъта, эм де языладжакъ…

Ким бильсин, бельки вакъыт-сааты келир, ал-азырда этрафында ич бир кимсени, атта мени – къырым сейяхыны биле абайламадан кечип кеткен ве ханымгъа хитап эткен, «Софиа!..» деп нида чеккен бу севдалы испан йигити де, семетдеши Лопе де Вего* киби буюк шаир ола билир. Себеби, Алла тарафындан озюнинъ базы бир севимли къулуна эдие этильген мукъаддес, къудретли, Къырым балы киби татлы-нешъели Севги дуйгусы эр бир севдалыны (там манада) догърудан-догъру назмиет мейданына алып келе…

Уильям Шекспир* заты алийлери сёйлегени киби, «Дюньяда… кенди къалемини (перосыны) аджайип ашкъ козьяшларына далдырмагъан шаирни расткетирмезсинъ!».

Бу да инкяр этильмейджек акъикъат!

Эбет, инсаниет алеминде эр кес мубарек Севгиге малик олуп оламай. «Севдалыларнынъ» эксериети бунынъ фаркъына бармайлар. Олар джисманий (физик) «севги» ве маневий-рухий (платоник) Севги арасындаки буюк фаркъны анъламайлар. Даа догърусы олар Севги киби лезетли анъламдан-дуйгъудан махрумлар. Бойле дуйгъугъа бельки бинъ я да миллион нуфуз адамдан тек бир адамгъа насип ола биледир… Бу да Хакъ Тааланынъ муджизелеринден биридир!

Дейджегим, мен иште бойле романтик хаяллар-тюшюнджелер къыршавында отелиме къайттым…

Егеним Али, энди татлы юкъу къучагъында булунмакъта.

Мен де тёшегиме узандым. Баягъы маальгедже банаки севдалы генчлер козьлерим огюнден кетмеди. Оларнынъ бир тамам ашкъ арзу-руясына (грёзы) далгъанларыны, оларнынъ асретли юкъусыз геджелерини… Бир сёзле сёйлегенде шимди дюньяда энъ аджайип, энъ дюльбер, энъ къудретли Севги Алевинде туташып янгъан испан къраличеси – Софиа ве йигит хусустаки хаяллар алгъышында юкълап къалдым…

Эртеси куню сабадан, гузель гедже раатлыгъындан сонъ шеэрге чыкътыкъ – сырлы Мадрид ичерисине далып кеттик.

Ресимде: «Испания» мейданы (Мадрид). Мигель де Сервантес эм де Дон Кихот ве Санчо Панс абиделери

Мадрид намы, аслы да маджрит «majra – majrit» сёзюнден пейда олду. Маджрит ибареси арап сёзю олуп, «чокъ чешмелер олгъан ер» деген мананы ташый. Чюнки бутюн Пиреней ярымадасынынъ ялынъыз мезкюр больгесинде – ер тюбюнде номай сув сакъланылмакъта.

Хрестианлар мезкюр улькени запт эткен сонъ, арадан белли бир девир кече ве Маджрит (Магерит де дедилер) Madrid (Мадрид) намына чевирильди (1561 с.).

Бугунь де-бугунь Испания, Португалия, Гибралтар, Франсия (бир къысымы), Андорра киби девлетлер ерлешкен Пиреней ярымадасы бир заманлары Al-Andalucia (Аль-Андалусиа) намыны ташып кельди. Аслы да мезкюр ульке мусюльман – Халифат топракъларыдыр (711 – 1561).

Бу ерде шуны да сёйлеп кечмели ки, тарих менбаларында къайд этильгенине коре, мында, яъни Аль-Андалусиа улькесинде мусюльман медениети – цивилизациясы дюнья боюнджа энъ юксек инкишаф чокъкъусында (на пике) булунды.

Бу акъта джиан интеллектуаль аталарындан бири – буюк Исмаиль бек Гаспралы* азретлери де, озюнинъ «Дар-ур-Рахат мусюльманлары»* эсеринде бедий образлар, вакъиалар вастасы иле бу топракълар сейяремизде энъ юксек медениет нокътасы олгъаны хусуста тавсилятлы тасвирледи. Муэллиф о тарихий ве айны заманда эфсаневий Аль-Андулусиа улькесини, онынъ дурумыны, медениетини – юксек цивилизациясыны ве бунъа иришюв ёлларыны косьтермеге арекет этти…

Бойлеликле, даа демичик сёйлеп кечкеним киби, бизлер – къырым сейяхлары отелимизден чыкъып, Мадриднинъ дёрт миллионлы эалисине къарышып кеттик.

Эбет, сейяремизнинъ бу къадимий шеэринде чешит мимарий усулда къурулгъан иншаатларны, тарихий мейданларны, тасвирий санъат музейлерни, тарих иле сыкъы багълы истраат багъчаларны бакъмагъа, айретленмеге – сейир этмеге ер чокъ…

Меселя, Plaza Mayor (Пласа-Майор) тек Мадриднинъ дегиль де, Испаниянынъ эсас мейданы эсап этиле. Мейдан Испан къралы III Филипп (1578 - 1621) тарафындан къурулды (1618 с.). Мында – мейдан этрафында бир юз отуз алты бина мевджут. Бу биналарнынъ дёрт юз отуз еди чардагъы мезкюр мейдангъа бакъа.

Сёйлемек истегеним, о узакъ кечмиште адамлар бу чардакъларда турып батырларнынъ (рыцарь) ярышларыны, къралларнынъ мерасимлерини, бугъа курешини (коррида*), аутодафе*киби чешит тедбирлерни ве мерасимлерни козьэткенлер, сейир эткенлер.

Мезкюр мейданнынъ ортасында тикленильген кърал III Филиппнинъ эйкели-абидеси гуя о узакъ кечмиште къалгъан тарихни бугуньки янъы тарих иле сыкъы багълап турмакъта. Ве айны заманда, о бу узьвий багъны козьбебеги киби къорчаламакъта…

Пласа Майор мейданы энъ къалабалыкъ ерлерден бири олуп, мында пек чокъ кафелер, ресторанлар, къавалты ханелер – тюкянлар… мевджут.

Шеэрдеки даа бир къоджаман мейдан исе, «Испания» адыны ташый. Мезкюр мейданда бир сыра мимарий иншаатлар сырасында мында джихан эдебиятынынъ тёрюнден ер алгъан Мигель де Сервантес* хатырасына багъышланылгъан абиде тура. Абидеден бираз ог планда эдипнинъ энъ белли эдебий къараманлары – тунчтан ясалгъан Дон Кихот Ламанчалы ве Санчо Панс озьлерининъ къарт наг (кляча) ве эшеклери устюнде отуралар…

Къадимий Мадридде туристлерни озюне джельп этиджи баягъы бир тарихий ерлерден буюк теэссуратлар аласынъ. Меселя, Сибелес мейданы (Plaza de Cibeles), Кърал Сарайы, Пикассо* Къуллеси… киби ерлерни сейир эткенде, андаки муит эр бир сейяхны энди о узакъта къалгъан кечмишке – икълимге давет эте.

Иште бойле текрарланмаз тарих алгъышында булунмакъны девам этерек, бир заманлары Исмаиль бек Гаспралынынъ эсер къараманы Молла* Аббас булунгъан ве чешит сергузештлерге огърагъан эфсаневий Альгъамбрагъа (Эль-Хамра) догъру ёл алдыкъ.

Мадрид шеэри метросына экленип кеткен демирёл вокзалындан поездге миндик. Раат-онъайытлы, бол-сал вагондаки креслоларгъа ерлештик ве сейяремизнинъ, даа догърусы ислям дюньясынынъ муджизеси эсап этильген къадимий тарих таба учтыкъ. Эм акъикъатта, поездимиз гъает буюк сурьат иле кетмекте – ава лиманы киби учмакъта.

Ресимде: егеним Али иле Мадрид – Гранада (Альгъамбра) поездинде

Поездимиз Мадрид – Гранада* арасындаки месафени учь саат этрафларында басып кечти.

Поездден тюшип, демирёл вокзалынынъ ташлангъыч (манъа ойле корюнди) кениш азбарына чыкътыкъ. Энди акъшам къаранлыгъы къаплап башлагъан мейдандан таксиге миндик ве internet вастасы иле эвельден сымарланылгъан миниотелимизге догъру ёл алдыкъ.

Айдавджы таксини яры къаранлыкъ ёллардан, кечитлерден айдады. Баягъы кетти. Сонъ сол бетте чыракълар айдынлатып тургъан узун-узадие ве айны заманда юкъарыгъа кеткен тар сокъакъ башында токътады. Ёл девамы испан ве инглиз тиллерини къарыштырып лафэтип кельген орта яшларында лафазан айдавджы миниотелимиз иште бу сокъакъта олгъаныны сёйледи. Бизлер онъа миннетдарлыкъ бильдирип, таксиден тюштик ве сокъакътан бираз юрип, отелимизге келип чыкътыкъ…

Мен эр вакъыттаки киби, бугунь де танъда уяндым. Абдез алып, ибадетимни къылдым. Сонъра уфакъ чардакъкъа (балконгъа) янаштым, чевре-четни козьэттим. Юкъары тырмашкъан тар сокъакънынъ эр эки тарафындаки эки-учь къатлы кирамет дамлы эски эвлер бири-бирине экленип кеткен. Меним къаршымдаки эвнинъ чардагъы аман-аман къол етеджек киби месафеде. Сагъ тарафта, бираз авлакъта – юкъарыда насылдыр къызыл тюсте буюк алекетли исарнынъ тёпе къысымы корюнмекте. Бесебелли о, Альгъамбра Къалеси олмалы.

Мавы кокте бир булутчыкъ биле ёкъ. Кок тер-темиз. Кунеш де кенди джумерт нурлары иле одамызны айдынлатып башлады…

Бойлеликле, бизлер егеним иле берабер отельден тар сокъакъкъа чыкътыкъ ве ашагъы – тюневин акъшам къаранлыгъында кельген тарафкъа юрдик. Машна ёлуна чыкъып, сагъгъа бурулдыкъ ве уфакъ истраат багъчасы бойлап кеттик.

Мен чевре-четни сейир этерек, башымны ихтиярсыз (непроизволльно) сагъ тарафкъа бурдым. Юксек тереклер артына – юкъарыгъа бакътым. Къаршымда – кениш тёпеликте юксек Альгъамбра Къалеси озюнинъ бутюн дюльберлигини ве эйбетлигини нумайыш этип турмакъта. О санъким дерсинъ, шимди мени козьэтмекте, манъа магъруране хитап этмекте:

-- Эй, Къырым сейяхы! Мерхаба! Бизим дияргъа хош кельдинъ!.. Сен коресинъми, мен бундан бинъ йыл эвельси насыл олгъан олсам, бутюн къуллелерим иле кене ойле де турам… Нидже-нидже инсан къияфетинде иблислер манъа япмагъан хынзырлыкълары къалмады. Олар, асырлар зарфында манъа нидже-нидже хиянетлик-хаинлик этмеге даврандылар. Меним сарымымда олгъан ве имаемде булунгъан Ислям Бешигининъ бир парчасы эсап этильген мезкюр Альгъамбраны бир тамам ёкъкъа чыкъармакъ истедилер. Велякин, Алланынъ икмети иле ич бир къувет-афат буны япмагъа къурби етмеди… Олар меним де боюнымны эгдирип оламадылар. Мен о тарихий кечмиште насыл олсам кене ойле де къалдым. Денъишмедим. Бекчилик вазифемни беджермекни эп девам этмектем.

Мен Эльмахидлер Сулялеси, Мурсин Юсуф ибн Худа, Мухаммед ибн Наср киби укюмдарларны корьдим. Насридлер сулялеси «Аллахтан башкъа енъиджи ёкъ!» шиары иле Альгъамбрани чокъ асырлар девамы идаре эттилер…

Сонъра… сонъра исе, Халифаткъа бакъкъан мезкюр Дженнет Мекянны гъайры дин векиллери, хусусан католиклер* запт эттилер (1492). Олар, ал-азырда мында укюмдарлыкъ япмакъталар…

Испанлар Альгъамбраны басып алгъан сонъ олар бу мубарек топракъта озьлерининъ атрибутларыны – кильселерини къурдылар. Бугуньде-бугунь ислям ядикярлыкълары къале ичерисинде ерлешкен олса, хрестиан кильселери исе, къаледен тышталар.

Велякин, Алланынъ икметиле, мен Бекчи Къале сыфатында мындаки ислямнынъ бинъ йыллыкъ дегерликлерини – мимарий ядикярлыкъларыны козь бебеги киби къорчалап кельмектем…

Бу арада, кимдир меним элиме токъунгъан киби олды. Бакъсам янымда егеним Али тура.

- Эмдже, анда юкъарыда не корьдинъиз?! -- деди козьлериме догъру бакъып. – Мен баягъы кеттим, сонъ чевре-четиме назар ташладым, сиз ёкъсынъыз. Артыма къайттым. Нейсе де сизни таптым.

Мен деръаль озюме кельдим, Алининъ тебессюм къаплагъан юзюне дикъкъат эттим де, эеджанле дедим:

- Юкъарыда, анавы тереклер артындаки мухтешем Къаленинъ сёйлегенлерине, онынъ юрек нидасына динълендим!..

Егеним ич бир шей демеди.

Бизлер, озен киби акъкъан сейяхлар сырасына къошулып, тёпеге – къадимий Къалеге догъру адымладыкъ. Къоджаман тёпеликке якъынлашкъанымыз сайын, этрафтаки муджизевий дюльберлик, аджайип манзара мени эп эсир алды.

Мен юкъарыгъа котерильген ёлнынъ сол тарафында – къаялар тюбюнден къайнап чыкъкъан чокъракъны абайладым. Чокъракътан фышкъырып номай салкъын сув акъмакъта.

Чокъракъкъа янаштым.

- Селям алейкум! – деп, онъа ана тильде селям бердим.

Чокъракъ мени корип, даа зияде фышкъырды… къайнагъан киби олды ве:

- Алейкум селям, къырым сейяхы! – деди о эеджанле, (эр альде манъа шай кельди).

Мен эгильдим де, чокъракънынъ Кевсер киби лезетли сувуны авучларыма толдурып къана-къана ичтим. Эллеримни, юзюмни яйкъадым.

Бу арада меним козьлерим огюнде Къырымымнынъ Сувдагъ больгесиндеки Токълукъ кою джанланды. Койнинъ къабыргъасында – шималь беттеки къаяларда да тамам бойле фышкъырып тургъан номай сув – чокъракъ бар. Шимди бири-бирини бинълерле километр месафе айырып тургъан эр эки къайнап тургъан чокъракълар манъа «эгизлер»ни анъдырдылар…

«Шай экеч, – деп тюшюндим мен, – табиатнынъ бу муджизеси эм шекильден, эм арекеттен, эм де леззетлиликтен бири-дигеринден фаркъ этмеген мезкюр эгиз чокъракъларнынъ бир башы эфсаневий Къырымстанымда олса, башкъа бир башы шимди меним огюмде – эфсаневий Альгъамбрада!». Дейджегим, ал-азырда мен – романтик бир сейях иште бойле хаял алгъышында къалдым. Сонъ:

- Муджизевий чокъракъ, сагълыкъле къал! Корюшкендже! – деп, табиатнынъ аджайбаты иле сагълыкълаштым да, ёлума реван олдум…

Ниает, бизлер мензильге келип чыкътыкъ. Бир тамам ешерлик ичине бурюнген Альгъамбра масалдан бир левхаыны анъдырмакъта. Мен бойле эйбетли къалени даа ич бир ерде расткетирмедим десем, аслы да мубалягъа олмаз. Шимди бизлер – сейяхлар, мезкюр Альгъамбра Къалеси къаршысында, онынъ этеклеринде гуя къарынджаларны анъдырмакътамыз.

Бу да инкяр этильмейджек акъикъат!

Сейяремизнинъ муджизеси эсап этильген Альгъамбра акъикъатта къоджаман бир иншаат. Портакъал ренъте Къале ичерисиндеки Насридлер сулялесине аит мухтешем сарайлар озюнинъ юксек мимарджылыкъ санъатыны бутюн дюньядан топлангъан сейяхларгъа эп нумайыш япмакъта.

Альгъамбра намы арапчадан «Калат аль-Хамра»дан келип чыкъып – Къырмызы Къале демектир. Бир тамам эфсанени анъдыргъан мезкюр аджайбат эль-Сабика* денильген юксек байырда ерлешкен.

Альгъамбра къуруджылыгъыны Насридлер сюлялесининъ эсасчысы – укюмдар Ибн апь-Ахмар башлады (711 с.). Эбет, кеттикче, асырлар зарфында Альгъамбра эп кенишледи, денъишип бпрды

Кяинатнынъ бу дженнет еринде джам киби темиз-пак тыйнакълар, сукюнетке далгъан тарихий азбарлар, багъ-багъчалар… текрарланмаз мимарлар-сарайлар… Буларнынъ эписи акъикъатта сейяремизнинъ текрарланмаз бир кошесини анъдырмакъта. Узакъларда исе, Ортаерденъизи янларында ерлешкен улу дагълар корюнмекте. Бу къудретли къаялар Эль-Андалусияда (Пиреней ярымдасы) энъ юксек дагълар эсап этиле.

Къале кенди диварлвры ве къуллелери иле сарып алгъан мезкюр кениш тарихий комплекс эркянында джамилер, мескен биналары, хаммамлар, багъ-бахчалар, къабирстан, анбарлар… мевджут. Бундан гъайры ички азбарчыкълар, кечитлер, чешмелер, шадырванлар, керамик плиталар, таш ве агъач узериндеки оймакълар… Эр ерде расткельген дюльбер арап язылары исе, чевре-четте укюм сюрген эфсанеге насылдыр сехирлик къошмакъа…

Буларнынъ алайы бебеш (кипарис) сыралары, апельсин тереклери, дюльбер ачылгъан чечек ятакълары (клумбы), къаршыда эбедий къарлар иле къаплы дагъларнынъ башлары, тёпедеки мас-мавы ачыкъ кок сарымында булунмакъта. Муджизе десенъ, муджизе!

Альгъамбрада бир къач мухтешем арабакъапылар мевджут. Олардан бирисине «Адалет Арабакъапысы» дениле. О 1348 сенеси къурулды.

Дейджегим, Адалет Арабакъапысынынъ тыш тарафында арап хаттатлыгъынынъ инджеликлеринден файдаланылгъан тарзда Фатиме Ананынъ (Хазрети Мухаммед Пейгъанбернинъ къызы) эли тасвирленильген…

Ресимде: Альгъамбра. Эмирлернинъ язлыкъ сарайлары.

Бизим къылавузымыз Мария ханымнынъ анълаткъанына коре, шимди мен тургъан Адалет Арабакъапысы къаршысындаки кениш аланлыкъта бир заманлары Альгъамбра орманы олгъан. Иште айны шу ерден де къале ичерисине кирильген. Шимди исе, мында испан къраллары тарафындан къурулгъан мимарий иншаатлар – хрестиан атрибутлары тикленильген. Оларны истеген куньде ве истеген вакъытта сейир этмек мумкюн.

Велякин, Мария ханымнынъ сёйлегенине коре, ислямнынъ тарихий кечмишини акс эткен Къале ичерисиндеки муджизени корьмек-зиярет япмакъ сынъырлы. Яъни бир йылда оны тек еди миллион нуфуз адам зиярет япа биле, весселям…

* * *

Бойлеликлк, мен къырым сейяхы Исмаиль бек Гаспралынынъ «Дар-ур-Рахат мусюльманлары» романындаки баш къараман – Ташкентли сейях Молла Аббас булунгъан о эфсаненевий Альгъамбра ичине далып кеттим. Къырым миллий мусюльман такъиесини башыма кийип, Молла Аббас кечкен о тарачыкъ сокъакълардан ве кениш джадделерден юрдим. Къаршы-къаршыгъа кельген ерли мусюльманлар иле сагъ элимизни юреклкримизге кетирип, умумий ислям тилинде бири-биримизге селям берип кечтик…

Чевре-четимдеки «аджайбатны», «масалны», «эфсанени» сейир этип юргенде, мен бир романтик шахс сыфатында, акълен олса да о къадимий тарихни – дюньягъа теракъият, цивилизация, медениет кетирген ве ислям аланынынъ бир къысымы эсап этильген Альгъамбраны (Эль-Хамраны), онынъ о кечмишини тасавур этмеге тырыштым. Портакъал ренъкли Магърур Къалени элим иле сыйпадым-севдим, онынъле лафэттим, субетлештим, ильхамландым, къуветлендим-такъатландым, къанатландым…

- Мени мусюльман этип яраткъан – Алемлернинъ Раббиси олгъан Аллаhкъа хамд олсун! (Хвала Аллаhу, Госоду миров!) – дедим юректен, Онъа тешеккюрлер сёйледим, битмез-тюкенмез миннетдарлыгъымны изхар эттим!..

Я насыл олсун да, Хакъ Тааляя самимий миннетдарлыгъымны бильдирмейим!..

Я, мусюльман уммети ве онынъ Анаясасы эсап этильген Алланынъ мукъаддес Къурани Керим Китабы бутюн дюньяларнынъ-кяинатларнынъ кечмишини, бугунини ве ярыныны бельгилеп бармакъта да! Айны заманда, мубарек Къурани Керим джеми небадатларгъа, джеми инсаниетке Хидает Ёлуны косьтерип кельмекте де! Эм О, бу Эбедий Ёлнынъ къудретлигини нумайыш япмакъны эп девам этмекте де!

Мухтешем Кябе, Таджмахал, Аль-Харам, Аль-Акса, Къадимий Бурса ве Истанбул Джамилери, Къырымымнынъ Бейбарс ве Узбек мимарий ншаатлары, Самаркъанд – Бухара – Хорезм мимарий абиделери эм де ислям моори-тамгъасы олгъан юзлерле, бинълерле дигер ядикярлыкълар озьлеринден ирфан, адалет, медениет нурларыны бутюн джиангъа даркъатып-сачып турмакъта да…

Сёз келими Жак Ив Кусто*, Нил Армстронъ*, Мухаммед Али*… киби нидже-нидже гъайры дин векиллери бу ирфан, адалет, медениет нурларынынъ мубарек тесиринден Ислям динини таныдылар, оны къабул эттилер, мусюльман олдулар – Хидает Ёлуна миндилер. Наполеон Бонапарт* вефатындан сонъ онынъ башы уджюнда булунгъан мукъаддес Къуранны таптылар.

Шимди меним – бир къырым сейяхынынъ къаршысындаки улу Альгъамбра (Эль-Хамра) озюнинъ мухтешемлиги иле, азаматлыгъы иле, алемшумуллиги иле даа демичик сёйленилип кечильген темелли-мантыкъий фикирлерге ачыкъ-айдын мисаль ола билир…

Бу да инкяр этильмейджек тарихий акъикъат.

Ресимде: Альгъамбра. Юсуф Али (Хапысхорлы) ве къылавыз Мария ханым

Эр шейнинъ башы олгъаны киби, онынъ сонъу да ола дегенлери киби, бизлер егеним иле берабер муджизевий Альгъамбра иле сагълыкълаштыкъ. Таксиге минип, Гранада аэропортына догъру ёл алдыкъ.

Аэропортта меракълы бир вакъианынъ шааты олдум. Бизлер Барселонгъа* учмакъ ичюн билетлерни джедвельден кечирюв (регистрация) залында невбетке турдыкъ. Невбет тез къыбырдамакъта. Ниает меним де невбетим кельди. Къаршымдаки аэропорт хадимине паспортымны узаттым. Орта бойлю, бираз толуджа кельген ханым чалтлыкъле элимден паспортны алды да, оны ачты. Андаки языларны окъуса керек, манъа тааджипле бакъты. Козьлерини къуванч, сыджакъкъанлы чехресини тебессюм къаплады ве гъает буюк эеджанле (там манада) рус тилинде сорады:

- Сиз Къырымданмы?!

Мен шимди ханымдан испан тилинде дегиль де темиз рус тилинде берген суалинден бираз шашмалагъан киби олдум. Велякин деръаль кендими эльге алдым да башта къырым тилинде, сонъра рус тилинде джевапландым:

- Эбет, мен Къырымданым! Мен къырымым! Да, я из Крыма! Я крымец!

Мен шай дейерек, артымда невбетте тургъан Алиге тараф ишмар эттим:

- Бу йигит исе, меним егеним, биз берабермиз, – деп, къоштым.

Татьяна (ады ойле экен) бизлерни буюк иштаа иле джедвельден кечирген сонъ, чалышкъан еринден-кечиттен айланып, биз тарафкъа чыкъты да:

- Алёна! –деп къычырды.

Бу арада зал ортасында къайдандыр даа бир ханым пейда олду. Татьяна джошкъунлыкъле Алёнагъа бизлерни такъдим этти – таныштырды. Бизлер аз бир вакъыт къонуштыкъ. Сонъра, ханымлар:

- Бизлерден бир де-бир ярдым керекми?! – деп сорадылар.

- Сагъ олунъыз, бизлер ич бир шейге мухтаджлыгъымыз ёкъ! – дедим мен эеджанле къаршымызда тургъан мерхаметли ве айны заманда эгизлерни анъдыргъан ханымларгъа.

Догърусы мен шимди, Авропанынъ ортасында манъа – таныш олмагъан къырым сейяхына ярдым элини узатмагъа даврангъан ханымларгъа бакъып, тесирлендим…

Ханымларгъа даа бир дефа миннетдарлыгъымызны бильдирип, оларле самимий сагълыкълаштыкъ. Узун-узадие сырада невбетте турып, бизлерни сабырле козьэткен ёлавджвлар Татьянанынъ кенди ерине къайткъаныны корип, къозгъалып алдылар…

Ресимде: Альгъамбрадан бир корюниш

Бойлеликле, бизлер егеним иле бераберликте башта Барселона шеэрине, сонъра андан Франциягъа – Парижге догъру ёл алдыкъ.