Dyülber seyyaremizniñ Pireney (Al-Andalusiya) yarımadasında yerleşken İspaniya memleketine, daa doğrusı onıñ paytahtı Madrid şeerine aqşam saat yedi qararlarında uçıp keldik. Dublin (İrlandiya) ve Madrid arasındaki mesafe bir buçuq biñ kilometrni teşkil ete. Bizim samolötımız bu mesafeni eki yarım saatte basıp keçti.

Bizler yegenim Ali ile beraber mühteşem Madrid – Barahas* halqara aeroportından poyezdge minip, Madridniñ merkezinde yerleşken demiryol vokzalına keldik. Aeroporttan demiryol vokzalı arasındaki mesafe on eki kilometrni teşkil ete…

İnternet vastası ile endi sımarlanılğan miniotelimizge kelip yerleştik. Yegenim yuvunmağa tedariklendi. Men ise, Madrid gecesini biraz seyir etmek maqsadı ile soqaqqa çıqtım. Yarı qaranlıq taş töşeli tar soqaqlarda "gençler ile" biraz kezindim…

"Gençler" degenim sebebi, men şimdi Madridniñ bu qadimiy köşeçiginde – ğayet eski üç-dört qatlı çeşit "mimarcılıq" usulında qurulğan özüne has dülber imaretler – evler arasındaki yarı qaranlıq soqaqlarda kezingen yigit ve qızlarnıñ yanlarından keçerek, endi çoqtan keride qalıp ketken kendi yaşlığımnı hatırladım.

Meni meraqlandırğan yeri şunda ki, o uzaq keçmişte biz, gençler de, şimdi qarşımdaki yaşlar kibi, kendi bıcaqlarımıznı çıqarıp, sevimlilerimizniñ omuzlarına qoya turğanmız. Bizler bunıñle, yigitke has ğayet yaraşıqlı işmarnı (jest) numayış eterek, sevgilimizni salqın baar avasından qorçalaymız…

Endi o uzaq keçmişte qalğan bu ananeni-adetni çoq senelerden soñ mında – İspaniyada, Malridde tekrar rastketirdim. Daa doğrusı, aqlen olsa da, men şimdi tüşni añdırğan bitmez-tükenmez tatlı, eyecanlı vaqialar ve serguzeştler ile zengin gençligime qayttım.

Şimdi menim qarşımdaki o dülber sevdalı çiftlerniñ bazıları ne yergedir aşıqsalar, bazıları yavaş adımlarle sırdaşıp ketmekteler.

Menim hayallarımnı, sağ taraftan kelgen yalvarıcı yigit sesi böldi. Başımnı tavuş kelgen betke çevirdim. Qarşımda qız köründi. Orta böylü, dülber endamı boy-postına kelişken – em aqılıñı, em de yüregiñi esir alacaq ispan dülberi acele adımlarle yanımdan keçip ketti. Onıñ peşinden kelgen yüksekçe böylü ve uyğun (podtânutıy) yigit yalvarıcı sesle, nelerdir söylep barmaqta. Men şimdi bu ispan Mecnunnıñ sözlerinden tek Sofia (Sofia) isimni seçtim -añladım. Yigit bu adnı telâfuz yapqanda onıñ qalbi daa demiçik uyanğan yanardağnı añdırdı…

Şairniñ – Aşıh Ümerniñ* tili ile söylegende:

yahud:

A-a-h seni, yüreklerge melem bağışlağan… yüreklerni çil-parça yapqan… mücizeviy, sırlı ve ölümden küçlü mengu Sevgi!

Aqiqatta, bu ebediy mevzuda nice-nice eserler yazıldı, yazılmaqta, em de yazılacaq…

Kim bilsin, belki vaqıt-saatı kelir, al-azırda etrafında iç bir kimseni, atta meni – qırım seyyahını bile abaylamadan keçip ketken ve hanımğa hitap etken, "Sofia!.." dep nida çekken bu sevdalı ispan yigiti de, semetdeşi Lope de Vego* kibi büyük şair ola bilir. Sebebi, Alla tarafından özüniñ bazı bir sevimli quluna ediye etilgen muqaddes, qudretli, Qırım balı kibi tatlı-neşyeli Sevgi duygusı er bir sevdalını (tam manada) doğrudan-doğru nazmiyet meydanına alıp kele…

Uilyam Şekspir* zatı aliyleri söylegeni kibi, "Dünyada… kendi qalemini (perosını) acayip aşq közyaşlarına daldırmağan şairni rastketirmezsiñ!".

Bu da inkâr etilmeycek aqiqat!

Ebet, insaniyet aleminde er kes mubarek Sevgige malik olup olamay. "Sevdalılarnıñ" ekseriyeti bunıñ farqına barmaylar. Olar cismaniy (fizik) "sevgi" ve maneviy-ruhiy (platonik) Sevgi arasındaki büyük farqnı añlamaylar. Daa doğrusı olar Sevgi kibi lezetli añlamdan-duyğudan mahrumlar. Böyle duyğuğa belki biñ ya da million nufuz adamdan tek bir adamğa nasip ola biledir… Bu da Haq Taalanıñ mücizelerinden biridir!

Deycegim, men işte böyle romantik hayallar-tüşünceler qırşavında ötelime qayttım…

Yegenim Ali, endi tatlı yuqu quçağında bulunmaqta.

Men de töşegime uzandım. Bayağı maalgece banaki sevdalı gençler közlerim ögünden ketmedi. Olarnıñ bir tamam aşq arzu-ruyasına (grözı) dalğanlarını, olarnıñ asretli yuqusız gecelerini… Bir sözle söylegende şimdi dünyada eñ acayip, eñ dülber, eñ qudretli Sevgi Alevinde tutaşıp yanğan ispan qraliçesi – Sofia ve yigit husustaki hayallar alğışında yuqlap qaldım…

Ertesi künü sabadan, güzel gece raatlığından soñ şeerge çıqtıq – sırlı Madrid içerisine dalıp kettik.

Resimde: "İspaniya" meydanı (Madrid). Migel de Servantes em de Don Kihot ve Sanço Pans abideleri

Madrid namı, aslı da macrit "majra – majrit" sözünden peyda oldu. Macrit ibaresi arap sözü olup, "çoq çeşmeler olğan yer" degen mananı taşıy. Çünki bütün Pireney yarımadasınıñ yalıñız mezkür bölgesinde – yer tübünde nomay suv saqlanılmaqta.

Hrestianlar mezkür ülkeni zapt etken soñ, aradan belli bir devir keçe ve Macrit (Magerit de dediler) Madrid (Madrid) namına çevirildi (1561 s.).

Bugün de-bugün İspaniya, Portugaliya, Gibraltar, Fransiya (bir qısımı), Andorra kibi devletler yerleşken Pireney yarımadası bir zamanları Al-Andalucia (Al-Andalusia) namını taşıp keldi. Aslı da mezkür ülke müsülman – Halifat topraqlarıdır (711 – 1561).

Bu yerde şunı da söylep keçmeli ki, tarih menbalarında qayd etilgenine köre, mında, yani Al-Andalusia ülkesinde müsülman medeniyeti – tsivilizatsiyası dünya boyunca eñ yüksek inkişaf çoqqusında (na pike) bulundı.

Bu aqta cian intellektual atalarından biri – büyük İsmail bek Gaspralı* azretleri de, özüniñ "Dar-ur-Rahat müsülmanları"* eserinde bediy obrazlar, vaqialar vastası ile bu topraqlar seyyaremizde eñ yüksek medeniyet noqtası olğanı hususta tavsilâtlı tasvirledi. Müellif o tarihiy ve aynı zamanda efsaneviy Al-Andulusia ülkesini, onıñ durumını, medeniyetini – yüksek tsivilizatsiyasını ve buña irişüv yollarını köstermege areket etti…

Böylelikle, daa demiçik söylep keçkenim kibi, bizler – qırım seyyahları ötelimizden çıqıp, Madridniñ dört millionlı ealisine qarışıp kettik.

Ebet, seyyaremizniñ bu qadimiy şeerinde çeşit mimariy usulda qurulğan inşaatlarnı, tarihiy meydanlarnı, tasviriy sañat müzeylerni, tarih ile sıqı bağlı istraat bağçalarnı baqmağa, ayretlenmege – seyir etmege yer çoq…

Meselâ, Plaza Mayor (Plasa-Mayor) tek Madridniñ degil de, İspaniyanıñ esas meydanı esap etile. Meydan İspan qralı III Filipp (1578 - 1621) tarafından quruldı (1618 s.). Mında – meydan etrafında bir yüz otuz altı bina mevcut. Bu binalarnıñ dört yüz otuz yedi çardağı mezkür meydanğa baqa.

Söylemek istegenim, o uzaq keçmişte adamlar bu çardaqlarda turıp batırlarnıñ (rıtsar) yarışlarını, qrallarnıñ merasimlerini, buğa küreşini (körrida*), autodafe*kibi çeşit tedbirlerni ve merasimlerni közetkenler, seyir etkenler.

Mezkür meydannıñ ortasında tiklenilgen qral III Filippniñ eykeli-abidesi güya o uzaq keçmişte qalğan tarihni bugünki yañı tarih ile sıqı bağlap turmaqta. Ve aynı zamanda, o bu üzviy bağnı közbebegi kibi qorçalamaqta…

Plasa Mayor meydanı eñ qalabalıq yerlerden biri olup, mında pek çoq kafeler, restoranlar, qavaltı haneler – tükânlar… mevcut.

Şeerdeki daa bir qocaman meydan ise, "İspaniya" adını taşıy. Mezkür meydanda bir sıra mimariy inşaatlar sırasında mında cihan edebiyatınıñ töründen yer alğan Migel de Servantes* hatırasına bağışlanılğan abide tura. Abideden biraz ög planda edipniñ eñ belli edebiy qaramanları – tunçtan yasalğan Don Kihot Lamançalı ve Sanço Pans özleriniñ qart nag (klâça) ve eşekleri üstünde oturalar…

Qadimiy Madridde turistlerni özüne celp etici bayağı bir tarihiy yerlerden büyük teessuratlar alasıñ. Meselâ, Sibeles meydanı (Plaza de Cibeles), Qral Sarayı, Pikasso* Qullesi… kibi yerlerni seyir etkende, andaki müit er bir seyyahnı endi o uzaqta qalğan keçmişke – iqlimge davet ete.

İşte böyle tekrarlanmaz tarih alğışında bulunmaqnı devam eterek, bir zamanları İsmail bek Gaspralınıñ eser qaramanı Molla* Abbas bulunğan ve çeşit serguzeştlerge oğrağan efsaneviy Alğambrağa (El-Hamra) doğru yol aldıq.

Madrid şeeri metrosına eklenip ketken demiryol vokzalından poyezdge mindik. Raat-oñayıtlı, bol-sal vagondaki kreslolarğa yerleştik ve seyyaremizniñ, daa doğrusı islâm dünyasınıñ mücizesi esap etilgen qadimiy tarih taba uçtıq. Em aqiqatta, poyezdimiz ğayet büyük surat ile ketmekte – ava limanı kibi uçmaqta.

Resimde: yegenim Ali ile Madrid – Granada (Alğambra) poyezdinde

Poyezdimiz Madrid – Granada* arasındaki mesafeni üç saat etraflarında basıp keçti.

Poyezdden tüşip, demiryol vokzalınıñ taşlanğıç (maña öyle köründi) keniş azbarına çıqtıq. Endi aqşam qaranlığı qaplap başlağan meydandan taksige mindik ve internet vastası ile evelden sımarlanılğan miniotelimizge doğru yol aldıq.

Aydavcı taksini yarı qaranlıq yollardan, keçitlerden aydadı. Bayağı ketti. Soñ sol bette çıraqlar aydınlatıp turğan uzun-uzadiye ve aynı zamanda yuqarığa ketken tar soqaq başında toqtadı. Yol devamı ispan ve ingliz tillerini qarıştırıp lafetip kelgen orta yaşlarında lafazan aydavcı miniotelimiz işte bu soqaqta olğanını söyledi. Bizler oña minnetdarlıq bildirip, taksiden tüştik ve soqaqtan biraz yürip, ötelimizge kelip çıqtıq…

Men er vaqıttaki kibi, bugün de tañda uyandım. Abdez alıp, ibadetimni qıldım. Soñra ufaq çardaqqa (balkonğa) yanaştım, çevre-çetni közettim. Yuqarı tırmaşqan tar soqaqnıñ er eki tarafındaki eki-üç qatlı kiramet damlı eski evler biri-birine eklenip ketken. Menim qarşımdaki evniñ çardağı aman-aman qol yetecek kibi mesafede. Sağ tarafta, biraz avlaqta – yuqarıda nasıldır qızıl tüste büyük aleketli isarnıñ töpe qısımı körünmekte. Besebelli o, Alğambra Qalesi olmalı.

Mavı kökte bir bulutçıq bile yoq. Kök ter-temiz. Küneş de kendi cümert nurları ile odamıznı aydınlatıp başladı…

Böylelikle, bizler yegenim ile beraber ötelden tar soqaqqa çıqtıq ve aşağı – tünevin aqşam qaranlığında kelgen tarafqa yurdik. Maşna yoluna çıqıp, sağğa buruldıq ve ufaq istraat bağçası boylap kettik.

Men çevre-çetni seyir eterek, başımnı ihtiyarsız (neproizvollno) sağ tarafqa burdım. Yüksek terekler artına – yuqarığa baqtım. Qarşımda – keniş töpelikte yüksek Alğambra Qalesi özüniñ bütün dülberligini ve eybetligini numayış etip turmaqta. O sañkim dersiñ, şimdi meni közetmekte, maña mağrurane hitap etmekte:

-- Ey, Qırım seyyahı! Merhaba! Bizim diyarğa hoş keldiñ!.. Sen köresiñmi, men bundan biñ yıl evelsi nasıl olğan olsam, bütün qullelerim ile kene öyle de turam… Nice-nice insan qiyafetinde iblisler maña yapmağan hınzırlıqları qalmadı. Olar, asırlar zarfında maña nice-nice hiyanetlik-hainlik etmege davrandılar. Menim sarımımda olğan ve imayemde bulunğan İslâm Beşiginiñ bir parçası esap etilgen mezkür Alğambranı bir tamam yoqqa çıqarmaq istediler. Velâkin, Allanıñ ikmeti ile iç bir quvet-afat bunı yapmağa qurbi yetmedi… Olar menim de boyunımnı egdirip olamadılar. Men o tarihiy keçmişte nasıl olsam kene öyle de qaldım. Deñişmedim. Bekçilik vazifemni becermekni ep devam etmektem.

Men Elmahidler Sulâlesi, Mürsin Yusuf ibn Huda, Muhammed ibn Nasr kibi ükümdarlarnı kördim. Nasridler sulâlesi "Allahtan başqa yeñici yoq!" şiarı ile Alğambrani çoq asırlar devamı idare ettiler…

Soñra… soñra ise, Halifatqa baqqan mezkür Cennet Mekânnı ğayrı din vekilleri, hususan katolikler* zapt ettiler (1492). Olar, al-azırda mında ükümdarlıq yapmaqtalar…

İspanlar Alğambranı basıp alğan soñ olar bu mubarek topraqta özleriniñ atributlarını – kilselerini qurdılar. Bugünde-bugün islâm yadikârlıqları qale içerisinde yerleşken olsa, hrestian kilseleri ise, qaleden tıştalar.

Velâkin, Allanıñ ikmetile, men Bekçi Qale sıfatında mındaki islâmnıñ biñ yıllıq degerliklerini – mimariy yadikârlıqlarını köz bebegi kibi qorçalap kelmektem…

Bu arada, kimdir menim elime toqunğan kibi oldı. Baqsam yanımda yegenim Ali tura.

- Emce, anda yuqarıda ne kördiñiz?! -- dedi közlerime doğru baqıp. – Men bayağı kettim, soñ çevre-çetime nazar taşladım, siz yoqsıñız. Artıma qayttım. Neyse de sizni taptım.

Men deral özüme keldim, Aliniñ tebessüm qaplağan yüzüne diqqat ettim de, eyecanle dedim:

- Yuqarıda, anavı terekler artındaki mühteşem Qaleniñ söylegenlerine, onıñ yürek nidasına diñlendim!..

Yegenim iç bir şey demedi.

Bizler, özen kibi aqqan seyyahlar sırasına qoşulıp, töpege – qadimiy Qalege doğru adımladıq. Qocaman töpelikke yaqınlaşqanımız sayın, etraftaki mücizeviy dülberlik, acayip manzara meni ep esir aldı.

Men yuqarığa köterilgen yolnıñ sol tarafında – qayalar tübünden qaynap çıqqan çoqraqnı abayladım. Çoqraqtan fışqırıp nomay salqın suv aqmaqta.

Çoqraqqa yanaştım.

- Selâm aleyküm! – dep, oña ana tilde selâm berdim.

Çoqraq meni körip, daa ziyade fışqırdı… qaynağan kibi oldı ve:

- Aleyküm selâm, qırım seyyahı! – dedi o eyecanle, (er alde maña şay keldi).

Men egildim de, çoqraqnıñ Kevser kibi lezetli suvunı avuçlarıma toldurıp qana-qana içtim. Ellerimni, yüzümni yayqadım.

Bu arada menim közlerim ögünde Qırımımnıñ Suvdağ bölgesindeki Toqluq köyü canlandı. Köyniñ qabırğasında – şimal betteki qayalarda da tamam böyle fışqırıp turğan nomay suv – çoqraq bar. Şimdi biri-birini biñlerle kilometr mesafe ayırıp turğan er eki qaynap turğan çoqraqlar maña "egizler"ni añdırdılar…

"Şay ekeç, – dep tüşündim men, – tabiatnıñ bu mücizesi em şekilden, em areketten, em de lezzetlilikten biri-digerinden farq etmegen mezkür egiz çoqraqlarnıñ bir başı efsaneviy Qırımstanımda olsa, başqa bir başı şimdi menim ögümde – efsaneviy Alğambrada!". Deycegim, al-azırda men – romantik bir seyyah işte böyle hayal alğışında qaldım. Soñ:

- Mücizeviy çoqraq, sağlıqle qal! Körüşkence! – dep, tabiatnıñ acaybatı ile sağlıqlaştım da, yoluma revan oldum…

Niayet, bizler menzilge kelip çıqtıq. Bir tamam yeşerlik içine bürüngen Alğambra masaldan bir levhaını añdırmaqta. Men böyle eybetli qaleni daa iç bir yerde rastketirmedim desem, aslı da mubalâğa olmaz. Şimdi bizler – seyyahlar, mezkür Alğambra Qalesi qarşısında, onıñ eteklerinde güya qarıncalarnı añdırmaqtamız.

Bu da inkâr etilmeycek aqiqat!

Seyyaremizniñ mücizesi esap etilgen Alğambra aqiqatta qocaman bir inşaat. Portaqal reñte Qale içerisindeki Nasridler sulâlesine ait mühteşem saraylar özüniñ yüksek mimarcılıq sañatını bütün dünyadan toplanğan seyyahlarğa ep numayış yapmaqta.

Alğambra namı arapçadan "Kalat al-Hamra"dan kelip çıqıp – Qırmızı Qale demektir. Bir tamam efsaneni añdırğan mezkür acaybat el-Sabika* denilgen yüksek bayırda yerleşken.

Alğambra qurucılığını Nasridler sülâlesiniñ esasçısı – ükümdar İbn ap-Ahmar başladı (711 s.). Ebet, kettikçe, asırlar zarfında Alğambra ep kenişledi, deñişip bprdı

Kâinatnıñ bu cennet yerinde cam kibi temiz-pak tıynaqlar, sukünetke dalğan tarihiy azbarlar, bağ-bağçalar… tekrarlanmaz mimarlar-saraylar… Bularnıñ episi aqiqatta seyyaremizniñ tekrarlanmaz bir köşesini añdırmaqta. Uzaqlarda ise, Ortayerdeñizi yanlarında yerleşken ulu dağlar körünmekte. Bu qudretli qayalar El-Andalusiyada (Pireney yarımdası) eñ yüksek dağlar esap etile.

Qale kendi divarlvrı ve qulleleri ile sarıp alğan mezkür keniş tarihiy kompleks erkânında camiler, mesken binaları, hammamlar, bağ-bahçalar, qabirstan, anbarlar… mevcut. Bundan ğayrı içki azbarçıqlar, keçitler, çeşmeler, şadırvanlar, keramik plitalar, taş ve ağaç üzerindeki oymaqlar… Er yerde rastkelgen dülber arap yazıları ise, çevre-çette üküm sürgen efsanege nasıldır sehirlik qoşmaqa…

Bularnıñ alayı bebeş (kiparis) sıraları, apelsin terekleri, dülber açılğan çeçek yataqları (klumbı), qarşıda ebediy qarlar ile qaplı dağlarnıñ başları, töpedeki mas-mavı açıq kök sarımında bulunmaqta. Mücize deseñ, mücize!

Alğambrada bir qaç mühteşem arabaqapılar mevcut. Olardan birisine "Adalet Arabaqapısı" denile. O 1348 senesi quruldı.

Deycegim, Adalet Arabaqapısınıñ tış tarafında arap hattatlığınıñ inceliklerinden faydalanılğan tarzda Fatime Ananıñ (Hazreti Muhammed Peyğanberniñ qızı) eli tasvirlenilgen…

Resimde: Alğambra. Emirlerniñ yazlıq sarayları.

Bizim qılavuzımız Mariya hanımnıñ añlatqanına köre, şimdi men turğan Adalet Arabaqapısı qarşısındaki keniş alanlıqta bir zamanları Alğambra ormanı olğan. İşte aynı şu yerden de qale içerisine kirilgen. Şimdi ise, mında ispan qralları tarafından qurulğan mimariy inşaatlar – hrestian atributları tiklenilgen. Olarnı istegen künde ve istegen vaqıtta seyir etmek mümkün.

Velâkin, Mariya hanımnıñ söylegenine köre, islâmnıñ tarihiy keçmişini aks etken Qale içerisindeki mücizeni körmek-ziyaret yapmaq sıñırlı. Yani bir yılda onı tek yedi million nufuz adam ziyaret yapa bile, vesselâm…

* * *

Böyleliklk, men qırım seyyahı İsmail bek Gaspralınıñ "Dar-ur-Rahat müsülmanları" romanındaki baş qaraman – Taşkentli seyyah Molla Abbas bulunğan o efsaneneviy Alğambra içine dalıp kettim. Qırım milliy müsülman taqiyesini başıma kiyip, Molla Abbas keçken o taraçıq soqaqlardan ve keniş caddelerden yurdim. Qarşı-qarşığa kelgen yerli müsülmanlar ile sağ elimizni yüreklkrimizge ketirip, umumiy islâm tilinde biri-birimizge selâm berip keçtik…

Çevre-çetimdeki "acaybatnı", "masalnı", "efsaneni" seyir etip yürgende, men bir romantik şahs sıfatında, aqlen olsa da o qadimiy tarihni – dünyağa teraqiyat, tsivilizatsiya, medeniyet ketirgen ve islâm alanınıñ bir qısımı esap etilgen Alğambranı (El-Hamranı), onıñ o keçmişini tasavur etmege tırıştım. Portaqal reñkli Mağrur Qaleni elim ile sıypadım-sevdim, onıñle lafettim, subetleştim, ilhamlandım, quvetlendim-taqatlandım, qanatlandım…

- Meni müsülman etip yaratqan – Alemlerniñ Rabbisi olğan Allahqa hamd olsun! (Hvala Allahu, Gosodu mirov!) – dedim yürekten, Oña teşekkürler söyledim, bitmez-tükenmez minnetdarlığımnı izhar ettim!..

Ya nasıl olsun da, Haq Taalâya samimiy minnetdarlığımnı bildirmeyim!..

Ya, müsülman ümmeti ve onıñ Anayasası esap etilgen Allanıñ muqaddes Qurani Kerim Kitabı bütün dünyalarnıñ-kâinatlarnıñ keçmişini, bugünini ve yarınını belgilep barmaqta da! Aynı zamanda, mubarek Qurani Kerim cemi nebadatlarğa, cemi insaniyetke Hidayet Yolunı kösterip kelmekte de! Em O, bu Ebediy Yolnıñ qudretligini numayış yapmaqnı ep devam etmekte de!

Mühteşem Kâbe, Tacmahal, Al-Haram, Al-Aksa, Qadimiy Bursa ve İstanbul Camileri, Qırımımnıñ Beybars ve Üzbek mimariy nşaatları, Samarqand – Buhara – Horezm mimariy abideleri em de islâm moori-tamğası olğan yüzlerle, biñlerle diger yadikârlıqlar özlerinden irfan, adalet, medeniyet nurlarını bütün cianğa darqatıp-saçıp turmaqta da…

Söz kelimi Jak İv Kusto*, Nil Armstroñ*, Muhammed Ali*… kibi nice-nice ğayrı din vekilleri bu irfan, adalet, medeniyet nurlarınıñ mubarek tesirinden İslâm dinini tanıdılar, onı qabul ettiler, müsülman oldular – Hidayet Yoluna mindiler. Napoleon Bonapart* vefatından soñ onıñ başı ücünda bulunğan muqaddes Qurannı taptılar.

Şimdi menim – bir qırım seyyahınıñ qarşısındaki ulu Alğambra (El-Hamra) özüniñ mühteşemligi ile, azamatlığı ile, alemşumulligi ile daa demiçik söylenilip keçilgen temelli-mantıqiy fikirlerge açıq-aydın misal ola bilir…

Bu da inkâr etilmeycek tarihiy aqiqat.

Resimde: Alğambra. Yusuf Ali (Hapıshorlı) ve qılavız Mariya hanım

Er şeyniñ başı olğanı kibi, onıñ soñu da ola degenleri kibi, bizler yegenim ile beraber mücizeviy Alğambra ile sağlıqlaştıq. Taksige minip, Granada aeroportına doğru yol aldıq.

Aeroportta meraqlı bir vaqianıñ şaatı oldum. Bizler Barselonğa* uçmaq içün biletlerni cedvelden keçirüv (registratsiya) zalında nevbetke turdıq. Nevbet tez qıbırdamaqta. Niayet menim de nevbetim keldi. Qarşımdaki aeroport hadimine pasportımnı uzattım. Orta böylü, biraz toluca kelgen hanım çaltlıqle elimden pasportnı aldı da, onı açtı. Andaki yazılarnı oqusa kerek, maña taaciple baqtı. Közlerini quvanç, sıcaqqanlı çehresini tebessüm qapladı ve ğayet büyük eyecanle (tam manada) rus tilinde soradı:

- Siz Qırımdanmı?!

Men şimdi hanımdan ispan tilinde degil de temiz rus tilinde bergen sualinden biraz şaşmalağan kibi oldum. Velâkin deral kendimi elge aldım da başta qırım tilinde, soñra rus tilinde cevaplandım:

- Ebet, men Qırımdanım! Men qırımım! Da, ya iz Krıma! Ya krımets!

Men şay deyyerek, artımda nevbette turğan Alige taraf işmar ettim:

- Bu yigit ise, menim yegenim, biz berabermiz, – dep, qoştım.

Tatyana (adı öyle eken) bizlerni büyük iştaa ile cedvelden keçirgen soñ, çalışqan yerinden-keçitten aylanıp, biz tarafqa çıqtı da:

- Alöna! –dep qıçırdı.

Bu arada zal ortasında qaydandır daa bir hanım peyda oldu. Tatyana coşqunlıqle Alönağa bizlerni taqdim etti – tanıştırdı. Bizler az bir vaqıt qonuştıq. Soñra, hanımlar:

- Bizlerden bir de-bir yardım kerekmi?! – dep soradılar.

- Sağ oluñız, bizler iç bir şeyge muhtaclığımız yoq! – dedim men eyecanle qarşımızda turğan merhametli ve aynı zamanda egizlerni añdırğan hanımlarğa.

Doğrusı men şimdi, Avropanıñ ortasında maña – tanış olmağan qırım seyyahına yardım elini uzatmağa davranğan hanımlarğa baqıp, tesirlendim…

Hanımlarğa daa bir defa minnetdarlığımıznı bildirip, olarle samimiy sağlıqlaştıq. Uzun-uzadiye sırada nevbette turıp, bizlerni sabırle közetken yolavcvlar Tatyananıñ kendi yerine qaytqanını körip, qozğalıp aldılar…

Resimde: Alğambradan bir körüniş

Böylelikle, bizler yegenim ile beraberlikte başta Barselona şeerine, soñra andan Frantsiyağa – Parijge doğru yol aldıq.