Kırım milliy cemaatı arasında bazı müim şeyler iç deñişmey. Bu – qavege olğan qadimiy sevdalıq, sevimli Vatanğa nisbeten duyulğan asretlik ve… ne içündir yerinden taymağa-oynamağa istemegen, özcesine meşur nufus malümatı: 300.000.

Dersiñ, bu raqam 1990-ncı senelerden berli nufus kütügimizge qaqılğan paslı bir mıh kibi tura…

2001 senesi, Ukraina devrinde yapılğan yekâne resmiy saylavda 243.433 raqamı aytılğanı, kösterilgeninden berli, keçken çerik asırğa baqmadan, lafı daim çıqqan tahminiy "300 biñ" sıñırını taacipli bir sebebile iç bir ceetten keçalmadıq.

Şahsen men, mektepte oquğanımda, riyaziyat dersinde pek qabiliyetli degil edim. Sayısal bilimlerden ziyade sözlü bilimlerde muvafaqiyetlice olmama baqmadan, 30 yılğa yaqın bu addiy esabatnı men bile taaciplenip közetem: 15 yaşımda – 300 biñ, otuzğa kelgenimde – 300 biñ, endi qırqımnı keçtim – anavı raqam ale daa 300 biñ…

Statistikamı, yoqsa toñğan ekran körüntisimi? Dunyadaki diger halqlarğa ve memleketlerge baqqanımızda, biologik ve sotsiologik qaidelerniñ tasır-tusur işlegenini köremiz. Aydıñız, bazı türkiy ve avropa memleketleriniñ misalinde, raqamlarnıñ tilinen bir qıyas yapayıq.

Özbekistan: 1990 senesinde tahminiy 20,2 million olğan memleket nufusu, 2026 başında 38,2 milliondan artqan vaziyette. Bu, 90 fayızğa yaqın qocaman bir artış demektir. (Birleşken Milletler (BM) / Dünya Bankı malümatı).

Azerbaycan: 1990-da 7,1 million olğan nufus – bugün 10,4 milliondan ziyade. (Azerbaycan devlet statistika komiteti). Sadece, etnik azerbaycanlarnıñ artış tezligi bile bizim "toñğan" raqamlarımıznı sorğulatacaq şekilde.

Turkmenistan: "qapalılığına" baqmadan, 1990-daki 3,6 millionlıq halq, bugün mında 7,7 million olıp yaşamaqta (BM-niñ tahminleri).

İslandiya: Avropanıñ çetindeki bu ada-devlette, 1990-da 255 biñ kişi yaşay edi (yani o devirdeki qırımlar resmiy nufusına yaqın edi). Bugün ise – 400 biñ oldılar. (İslandiya devlet statistikası).

Malta ada-devleti: 316 km²-lik (Qırımdan tahminen 85 qat kiçik!) bu yerde 1990-da 350 biñ kişi yaşağan olsa, bugünki nufusı 550 biñni keçti. (Avropa statistika teşkilâtı)

Yalıñız, bizim qırımlar bu biologik mücizeniñ tışında qala? Qırımnıñ avası başqamı ve sayımız ösmesine keder ete, yoqsa biz riyaziyat statistikasından uzaqlaşıp, özümizni saymağa becermeymiz?

300 biñ raqamnıñ ne qadar mantıqsız olğanını añlamaq içün, yuqarıda ketirilgen memleketlerdeki nufus artışı fayızlarnı (1990-2026) orta esapnen baqıp çıqayıq:

Özbekler: 90% artış

Türkmenler: 153%-ğa çoqlaştılar

Azerbaycanlar: 61%-ğa arttılar

İslandlar: 54%

Maltalılar: 57% artış.

Bu beş farqlı medeniyet ve iqtisadiyatnıñ çerik asır içindeki ortalama artması, tahminen, 90-dır. Yani, dünya standartlarına köre, nufus 36 yıl içinde aman-aman eki qat artqan.

Qırımlar içün riyaziy tahmin. Eger biz 2001 senesindeki resmiy sayım raqamını (243.433) esas alsaq ve buña dünyadaki orta esaplı 90-lıq fayız artmaq koeffitsiyentini qoşsaq, netice şöyle çıqa: 243 433 + 90% = 462.522 insan.

Hulâsa: dünya dinamikasına ve biologik qaidelerge köre, bugün Qırımda qırımlarnıñ sayısı 460.000 – 480.000 olmalı edi. Atta eñ konservativ (eñ tüşkün, minimal) artış imkânını (meselâ, İslandiya ve Azerbaycan kibi – 55-60%) esas alsaq bile, bugünki sayımız eñ azından 380.000 – 400.000 bosağasını çoqtan keçmeli edi.

Raqamlarnıñ tili bizge şunı ayta: ya bizde nufus qaydı işlerinde kâinat boşluğı bar (insanlar doğa, yaşay – amma kâğıt üstünde bu körünmey), ya da birevler bizni kütleviy şekilde "300 biñ" sıñırında tutmağa tırışa. Riyaziyat yalan aytmaz, 150 biñ kişilik bir farq ise özü-özünden peyda olmaz…

Bizim bu medalimizniñ diger betinde – qocaman Türkiye diasporası bar. Andaki raqamlar tamam ters bir tarafta. Olar, ağıznı açqan sayın: "ekiden sekiz millionğace qırımtatarı bar", deyler.

Bu büyük uçurımnıñ sebebi – asılında, pek insaniy ve tarihiy bir ceryandır. Türkiye, uzun yıllar devamında içtimaiy qurulışını "tek bir qazanda" iritmege niyetlengen bir siyaset alıp barğanı içün, vesiqalar tek "Türk vatandaşı" olaraq tutuldı.

Uzun müddet devamında diasporada bu medeniy terenlikni raqamlarğa tökecek, bu mesele ile oğraşacaq milliy añlı qurumlarnıñ eksikligi, raqamlarnıñ bugün qavehane subetlerinde bir efsane kibi ösmesine yol açtı.

Amma, Qırım ile Türkiyeni teñeştirgenimizde – şaşmalatacaq bir kerçek ortağa çıqa: Türkiye, Qırımdan tahminen 30 kerelik (tahm. 784 biñ km² ve 27 biñ km²) daa büyük bir coğrafiya.

Eger bir vaqıtları kerçekten istenilse edi, Qırım kibi avuç içi qadar olğan, er kesniñ biri-birini tanığan, köyleriniñ, soqaqlarınıñ belli olğan bir coğrafiyada nufusnı doğru şekilde saymaq, dunyanıñ eñ qolay işlerinden biri edi…

1990-ncı senelerde sürgünlikten qaytqan, tarlalardaki çadırlarda yaşağan, temelden ev qurğan o nesil – üçer, dörder, kimerde daa ziyade bala östürdi.

O ağır şaraitlerge baqmayıp, nufus "patlaması" olması kerek eken – anca raqamlar ep yerinde turdı. 2010-dan soñ eyiallıq seviyesi arttı, ekseriyet evler qurılıp bitti, maşnalar alındı, toylar zenginleşti. Amma statistika yuqusından uyanmadı, komasından çıqmadı.

Bu yerdeki esas ümütni aşalağan efkârlıq şudır: fırsat bar olğanda, imkâniyetler elverişli ve dünya ile alâqalar daa qolay olğanda, ne içün öz teşkilâtlarımız ciddiy bir "milliy inventar"ni çıqarmadı, onen qullanmadı?

Ne içün ep "başqalarnıñ" (Ukraina ve digerleriniñ) bergen raqamlarını muzakere ettik de, özümiz saip olğan malümatımıznı cemaat masasına qoyamadıq?

Asılında, nufus sayımıznı tapmaq içün – millionlarnen para ve devlet apparatnıñ imkânları bile kerekmey edi. Qırımnıñ er köyünde, er maallesinde bizim milliy faallerimiz bar edi. Olarnıñ yardımı ile er bir evge kirip, er bir balanı ve qartnı cedvelge almak içün bir-eki aylıq ciddiy çalışma, bellesem, yeterli olur edi.

Bu sayımnı ise er beş yılda bir özümiz yapabilir edik. Bunıñ içün maddiy degil, ruhiy ve teşkiliy küç kerek edi.

Bu işniñ neticesi ise bizge "milliy vesiqa" kibi qıymetli malümat berir edi: ne qadar yaş nesil öse, ne qadar çalışqan yaşta ealimiz bar, qaysı regionlarda mektep balaları ve talebeler ziyade…

Bularnı bilmek – tek raqam degil, kelecekni planlaştırmaq ve halqara meydanda sesimizni daa ciddiy eşittirmek demektir.

Lâkin, bese-belli o devirde bu işke vaqıt tapılmadı. Belki de, "tahminiy" raqamlarnen siyaset alıp barmaq, kerçek ve mesülietli statistikanen oğraşmaqtan daa qolay edi.

Halqnıñ taqdiri ve sayısı ile oğraşmaq içün sıra kelmegen, başqa meseleler ögge çıqqan, bu vazifege de köz yumulıp keçilgen. Bugün ise bu ihtiyatsızlıqnıñ bedelini bilgisizlik içinde qalıp töleymiz.

Şimdi şaraitler deñişti. Evelde "ihmal etilgen" o saylavlarnı bugün yapmaq, deñişken idariy qurulışlar ve vatanımıznıñ keçken hassas ketişatı sebebinden endi daa da ağır, atta, belki, imkânsızdır.

Keçmişte elindeki imkânnı qullanmağanlarnıñ, bugün aynı raqamlar ile edebiyat yapması ise tam bir mizahtır.

Tabloda kösterilgen memleket, halq ve raqamlar – misal kösterip, esabat yapmaq içün random şekilde alındı.

Özbekler qat-qat arta, azerbaycanlar da, islandiyalı balıqçılar bile çoqlaşa. Biz ise Qırımda, tarihnıñ eñ büyük ve müim avdet olma ikâyelerinden birini yazğan halq olaraq, ale daa 1990-ıncı senelerniñ nufus vesiqasınen dolanamız…

Eger biz özümizni saymasaq, başqalar bizni yoq sayacaq. Belki de endi o paslı "300 biñ" tablosını endirmeli ve kerçekniñ yüzüne baqmalıdırmız?

Yoqsa torunlarımıznıñ torunları qaysı bir 2126 senesinde alâ daa aynı raqamnı qullanğanda, dünya bizni tozlı raflardaki "sayılamağan halqlar" kategoriyasında añacaqmı? Atta, belkim, bu ceetten, Ginnesniñ rekordlar kitabına bile kirermiz…

Ya kerçekten de, milletimizniñ sayısı ne qadar? Yoqsa bu raqam bir kimselerniñ raatlığını bozmamaq içün uydurılğan bir efsanemi?..